Në qytete jetojnë mijëra qen dhe mace endacake, por vetëm një pjesë e vogël e tyre sterilizohet çdo vit. Problemi nuk po zvogëlohet, por përsëritet vazhdimisht. Sterilizimi mbetet zgjidhja më humane dhe afatgjatë, por ende nuk zbatohet në mënyrën e duhur në të gjithë vendin.
Çdo ditë, shohim qen dhe mace që kërkojnë ushqim pranë koshave, flenë në trotuare ose strehohen poshtë makinave. Historitë e tyre me braktisje përsëriten çdo ditë në qytete dhe fshatra.
Sterilizimi është ndërhyrje veterinare që ndalon riprodhimin. Në Shqipëri, mungesa e sterilizimit të rregullt ka bërë që numri i kafshëve endacake të rritet, ndërsa shpesh përdoren zgjidhje të shpejta dhe jo njerëzore, si helmimi ose largimi i tyre nga zonat ku qëndrojnë.
Aktualisht, sterilizimi realizohet kryesisht nga organizata joqeveritare, vullnetarë dhe disa bashki. Qendra veterinare e Bashkisë së Tiranës ka trajtuar rreth 6,000 kafshë, ndërsa organizata “Animals Need Me” ka realizuar 37 fushata sterilizimi dhe vaksinimi, duke ndihmuar mbi 4,500 kafshë që nga viti 2012. Historikisht, programet e sterilizimit kanë arritur të ulin popullsinë e qenve endacakë deri në 50%, por kjo nuk është e mjaftueshme.
Sipas praktikave veterinare, sterilizimi rekomandohet që nga mosha 5–7 muajsh, por kostoja, mungesa e informacionit dhe mosndërgjegjësimi bëjnë që shumë kafshë të mos sterilizohen kurrë. Pasojat shihen çdo ditë, këlyshë të braktisur, kafshë të sëmura dhe frikë mes banorëve dhe kafshëve endacake.
Sterilizimi nuk është vetëm çështje veterinare, por tregues i ndërgjegjësimit shoqëror. Pa investim, informacion dhe vullnet, kjo zgjidhje mbetet vetëm në letër, ndërsa rrugët vazhdojnë të mbushen me kafshë që kërkojnë kujdes, jo dhunë.
